Crystallising Mongolian Grammar

Монгол хэлний хэлзүй
Contact

Modal particles: шүү

25 December 2016

Шүү is a relatively common modal particle in Mongolian. It is often found in the combination шүү дээ (штээ), which we will cover separately.

Шүү is not covered in textbooks.


1. Mongolian Grammar
2. 蒙古语语法
3. Dictionaries

1. Kullman and Tserenpil (Mongolian Grammar) 2005

Modal particle "шүү"

The particle "шүү" (not complying with vowel harmony) follows usually after a verb with a Tense-Bound Terminating Suffix (TTS⇪) or after a noun in the function of a copula. The main function is to communicate something to another person. This could be an affirmation, praise, a rebuke, a threat, information, etc.

ᠦᠨᠦᠳᠦᠷ ᠰᠠᠢᠬᠠᠨ ᠡᠳᠦᠷ ᠪᠠᠢᠨ᠎ᠠ ᠰᠢᠦ᠃
Онөөдөр сайхан өдөр байна шүү.
Today is really a nice day. (Affirmation)
ᠲᠡᠷᠡ ᠠᠩᠭ᠍ᠯᠢ ᠪᠠᠷ ᠰᠠᠢᠨ ᠶᠠᠷᠢᠵᠣ ᠪᠠᠢᠨ᠎ᠠ ᠰᠢᠦ᠃
Та англиар сайн ярьж байна шүү.
You speak English very well indeed. (Praise)
ᠲᠡᠷᠡ ᠦᠷᠭᠦᠯᠵᠢ ᠴᠢᠮᠠ᠍ᠢᠶ ᠪᠣᠳᠣᠵᠣ ᠶᠠᠪᠣᠳᠠᠭ ᠰᠢᠦ᠃
Тэр үргэлж чамайг бодож явдаг шүү.
He does always remember you! (Rebuke)
ᠪᠢ ᠴᠢᠮᠠ᠍ᠢᠶ ᠪᠠᠭᠰᠢ ᠳᠦ ᠬᠡᠯᠡᠨ᠎ᠡ ᠰᠢᠦ᠃
Би чамайг багшид хэлнэ шүү.
Hey, I will report you to the teacher. (Threat)
ᠪᠢ ᠴᠠᠢ ᠣᠣᠭᠣᠭᠰᠠᠨ ᠰᠢᠦ᠃
Би цай уусан шүү.
I DID drink tea! (Information)
ᠡᠨᠡ ᠮᠣᠨ ᠰᠠᠢᠬᠠᠨ ᠠᠮᠢᠲᠠᠨ ᠰᠢᠦ᠃
Энэ мөн сайхан амьтан шүү.
This is really a nice animal! (Affirmation)
ᠡᠨᠡ ᠮᠢᠨᠦ ᠨᠥᠮ ᠰᠢᠦ᠃
Энэ миний ном шүү.
This is my book, you know! (Threat)

Takeaways:


2. Chingeltei (蒙古语语法) 1991

Chingeltei lists ᠰᠢᠦ among 肯定语气词 (affirmative modal words), including ᠶᠣᠮ yum, ᠰᠢᠦ šiu, šiü, ᠳᠠ da, de, ᠰᠢᠳᠡ šide, ᠮᠦᠨ mön, ᠪᠣᠯᠠᠢ bulai, ᠪᠣᠶᠣ buyu, ᠭᠡᠮ gem, ᠠᠵᠢ aǰi, and ᠲᠠᠢ tai, tei.

No detailed explanation of the meaning is given. Example sentences are as shown below.

ᠬᠣᠷᠢᠮ ᠦᠨ ᠶᠠᠭᠣᠮ᠎ᠠ ᠪᠠᠨ ᠪᠡᠯᠡᠳᠭᠡ᠂ ᠪᠡᠯᠡᠳᠭᠡᠭᠡᠳ ᠲᠠᠯᠪᠢᠴᠢᠬᠠᠪᠠᠯ ᠠᠮᠠᠷ ᠶᠣᠮ ᠰᠢᠦ᠃
Хурмын юмаа бэлтгэ, бэлтэгэхэд тавчихвал амар юм шүү.
准备举行典礼的东西吧,准备好了就省心了。
(Get the things ready for the wedding, once they're ready it will take a load off your mind.)
ᠲᠣᠯᠣᠭᠠᠢ ᠲᠠᠢ ᠯᠠ ᠶᠣᠮ ᠪᠣᠯ ᠪᠦᠷ ᠬᠢᠵᠦ ᠴᠢᠳᠠᠳᠠᠭ ᠪᠢᠰᠢ ᠶᠣᠮ ᠰᠢᠦ᠃
Толгойтой л юм бол бүр хийж чаддаг биш юм шүү.
不是每个人(头)都能做的。
(Not everyone can do this.)
Mongolia: Толгойтой хүм бүх хийж чаддаг биш юм шүү.
ᠲᠡᠷᠡ ᠴᠢᠨᠢ ᠡᠮᠴᠢ ᠰᠢᠦ᠃
тэр чинь эмч шүү.
他是医生呀。
(He's a doctor!)
ᠡᠨᠡ ᠪᠣᠯ ᠮᠠᠨ ᠦ ᠶᠣᠰᠣ ᠰᠢᠦ᠃
Энэ бол манай ёс шүү.
这是我们的礼节呀。
(This is our custom.)
ᠰᠡᠭᠦᠯᠡᠷ ᠶᠠᠷᠢᠯᠴᠠᠬᠣ ᠡᠳᠦᠷ ᠪᠠᠢᠬᠣ ᠯᠠ ᠰᠢᠦ᠃
Сүүлээр ярьлцах өдөр байх л шүү.
以后谈的机会很多呀。
(There will be plenty of opportunites to discuss it later.)
ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠢ ᠲᠦᠯᠦᠭᠡᠯᠡᠭᠴᠢ  ᠪᠠᠷ ᠰᠣᠩᠭᠣᠭᠰᠠᠨ ᠰᠢᠦ᠃
Түүнийг төлөөлөгчөөр сонгосон шүү.
把他选为代表了。
(We chose him as the delegate.)
ᠦᠳᠡ ᠪᠣᠯᠣᠭᠠᠳᠣᠢ ᠪᠠᠢᠭᠰᠠᠭᠠᠷ ᠰᠢᠦ᠃
Үд болоодүй байсаар шүү.
还不到中午呢。
(It's not noon yet.)
ᠪᠢ ᠬᠣᠭᠣᠯᠠ ᠪᠠᠨ ᠢᠳᠡᠵᠦ ᠠᠮᠵᠢᠭ᠎ᠠ ᠦᠭᠡᠢ ᠰᠢᠦ᠃
Би хоолоо идэж амжаагүй шүү.
我还没来得及吃饭呢。
(I haven't had time to eat yet.)
ᠠᠪᠬᠣ ᠦᠭᠡᠢ ᠪᠣᠯᠪᠠᠴᠣ ᠪᠣᠯᠣᠨ᠎ᠠ ᠰᠢᠦ᠃
Авахгүй боловч болно шүү.
不要也行啊。
(It's ok if you don't want it.)
ᠲᠡᠷᠡ ᠴᠢᠨᠢ ᠪᠣᠶᠠᠨ ᠦ ᠬᠦᠦ ᠨᠢ ᠪᠠᠢᠨ᠎ᠠ ᠰᠢᠦ᠃
Тэр чинь Буяны хүү нь байна шүү.
他是宝彦的儿子呀。
(He's Buyan's son!)
ᠲᠡᠷᠡ ᠬᠡᠵᠢᠶᠡᠨᠡᠢ ᠶᠠᠪᠣᠴᠢᠬᠠᠵᠠᠢ ᠰᠢᠦ᠃
Тэр хэзээний явчихжай шүү.
他早就走了。
(He left long ago!)
ᠣᠳᠣ ᠶᠠᠪᠣᠨ᠎ᠠ ᠰᠢᠦ᠃
Одоо явна шүү.
现在要走啦。
(We're going now!)

Takeaways:


3. Dictionaries

Монгол хэлний дэлгэрэнгүй тайлвар толь edited by Л. Балдан, Ё. Баярсайхан, Э. Пүрэвжав (2008):

ШҮҮ ᠰᠢᠦ 1. Анхааруулах, батлах утгатай хүч нэмэгдүүлэх сул үг

Та бид хоёр бүхэл хоныны мах идэж чадахтүй шүү дээ гэхэд минь ихэд гайхан харав. Б. Чойндон. Галбын говьд

болохгүй шүү (бологхүй гэж анхааруулах)

Би ч ийм нь хэлж ярихгүй бол голохгүй шүү гэж бодов. П. Хорлоо. Багш.

тийм шүү (үнэн гэж батлах)

Тийм шүү гэж эрс батлан хэлснээ гэвч зөвхөн нарны халх гэвэл багадана даа гээд үрчлээстэй хар нүүрээ өргөв. Д. Маам. Тэмээний бууль.

хэлсэн шүү (хэлсэн хэмээн анхааруулах)

Би чамд ёр шиг хэлсэн шүү! Б Бааст. Алтайн өхө бөнөн.

ᠮᠡᠩᠭᠣᠯ
ᠬᠢᠲᠠᠳ
ᠲᠣᠯᠢ
(ᠨᠡᠮᠡᠨ
ᠵᠠᠰᠠᠭᠰᠠᠨ
ᠳᠡᠪᠲᠡᠷ)
蒙汉词典(增订本) by Inner Mongolian University School of Mongolian Studies Mongolian Language Research Institute (1999) gives:

ᠰᠢᠦ [语] 啊 (表示肯定的语气):

ᠮᠠᠷᠭᠠᠰᠢ
ᠶᠠᠪᠣᠨ᠎ᠠ ᠰᠢᠦ
明天走啊。

TTS: Tense-bound Terminating Suffix (traditionally known as an 'indicative suffix') is a category in the Kullman/Tserenpil grammar. The 'true' TTS's include the verb endings -жээ (-чээ), -в, -лаа (-лоо, -лээ, -лөө), and -на (-нэ, -но, -нө). They are known as 'terminating' because they can terminate sentences.

A TTS expresses real actions that have happened, are happening, or will happen, indicate a specific tense, can be followed by particles but not copulas. They do not modify following nouns and, depending on the suffix, are restricted in forming negatives or interrogatives.

In addition, the Noun-Determining Suffixes -сан (-сон, -сэн, -сөн), -даг (-дог, -дэг, -дөг), and -аа (-ээ, -оо, -өө) can also be used as TTS's, due to their ability to terminate sentences.