Crystallising Mongolian Grammar

Монгол хэлний хэлзүй
Contact

Modal particles: шүү

25 December 2016

Шүү is a relatively common modal particle in Mongolian. It is often found in the combination шүү дээ (штээ), which we will cover separately.

Шүү is not covered in textbooks.


1. Mongolian Grammar
2. 蒙古语语法
3. Dictionaries

1. Kullman and Tserenpil (Mongolian Grammar) 2005

Modal particle "шүү"

The particle "шүү" (not complying with vowel harmony) follows usually after a verb with a Tense-Terminating Suffix or after a noun in the function of a copula. The main function is to communicate something to another person. This could be an affirmation, praise, a rebuke, a threat, information, etc.

Examples from Kullman/Tserenpil in the Mongolian traditional script can be found here.

Онөөдөр сайхан өдөр байна шүү.
Today is really a nice day. (Affirmation)
Та англиар сайн ярьж байна шүү.
You speak English very well indeed. (Praise)
Тэр үргэлж чамайг бодож явдаг шүү.
He does always remember you! (Rebuke)
Би чамайг багшид хэлнэ шүү.
Hey, I will report you to the teacher. (Threat)
Би цай уусан шүү.
I DID drink tea! (Information)
Энэ мөн сайхан амьтан шүү.
This is really a nice animal! (Affirmation)
Энэ миний ном шүү.
This is my book, you know! (Threat)

Takeaways:


2. Chingeltei (蒙古语语法) 1991

Chingeltei lists ᠰᠢᠦ among 肯定语气词 (affirmative modal words), including ᠶᠣᠮ yum, ᠰᠢᠦ šiu, šiü, ᠳᠠ da, de, ᠰᠢᠳᠡ šide, ᠮᠦᠨ mön, ᠪᠣᠯᠠᠢ bulai, ᠪᠣᠶᠣ buyu, ᠭᠡᠮ gem, ᠠᠵᠢ aǰi, and ᠲᠠᠢ tai, tei.

No detailed explanation of the meaning is given. Example sentences are as shown below. Examples from Chingeltei in the Mongolian traditional script can be found here.

Хурмын юмаа бэлдээ, бэлэдгэхэд тавчихвал амар юм шүү.
准备举行典礼的东西吧,准备好了就省心了。
(Get the things ready for the wedding, once they're ready it will take a load off your mind.)
Толгойтой л юм бол бөр хийж чаддаг биш юм шүү.
不是每个人(头)都能做的。
(Not everyone can do this.)
тэр чинь эмч шүү.
他是医生呀。
(He's a doctor!)
Энэ бол манай ёс шүү.
这是我们的礼节呀。
(This is our custom.)
Сүүлээр ярьлцах өдөр байх л шүү.
以后谈的机会很多呀。
(There will be plenty of opportunites to discuss it later.)
Түүнийг төлөөлөгчөөр сонгосон шүү.
把他选为代表了。
(We chose him as the delegate.)
Үд болоодүй байсаар шүү.
还不到中午呢。
(It's not noon yet.)
Би хоолоо идэж амжаагүй шүү.
我还没来得及吃饭呢。
(I haven't had time to eat yet.)
Авахгүй боловч болно шүү.
不要也行啊。
(It's ok if you don't want it.)
Тэр чинь Буяны хүү нь байна шүү.
他是宝彦的儿子呀。
(He's Buyan's son!)
Тэр хэзээний явчихжай шүү.
他早就走了。
(He left long ago!)
Одоо явна шүү.
现在要走啦。
(We're going now!)

Takeaways:


3. Dictionaries

Монгол хэлний дэлгэрэнгүй тайлвар толь edited by Л. Балдан, Ё. Баярсайхан, Э. Пүрэвжав (2008):

ШҮҮ ᠰᠢᠦ 1. Анхааруулах, батлах утгатай хүч нэмэгдүүлэх сул үг

Та бид хоёр бүхэл хоныны мах идэж чадахтүй шүү дээ гэхэд минь ихэд гайхан харав. Б. Чойндон. Галбын говьд

болохгүй шүү (бологхүй гэж анхааруулах)

Би ч ийм нь хэлж ярихгүй бол голохгүй шүү гэж бодов. П. Хорлоо. Багш.

тийм шүү (үнэн гэж батлах)

Тийм шүү гэж эрс батлан хэлснээ гэвч зөвхөн нарны халх гэвэл багадана даа гээд үрчлээстэй хар нүүрээ өргөв. Д. Маам. Тэмээний бууль.

хэлсэн шүү (хэлсэн хэмээн анхааруулах)

Би чамд ёр шиг хэлсэн шүү! Б Бааст. Алтайн өхө бөнөн.

ᠮᠡᠩᠭᠣᠯ
ᠬᠢᠲᠠᠳ
ᠲᠣᠯᠢ
(ᠨᠡᠮᠡᠨ
ᠵᠠᠰᠠᠭᠰᠠᠨ
ᠳᠡᠪᠲᠡᠷ)
蒙汉词典(增订本) by Inner Mongolian University School of Mongolian Studies Mongolian Language Research Institute (1999) gives:

ᠰᠢᠦ [语] 啊 (表示肯定的语气):

ᠮᠠᠷᠭᠠᠰᠢ
ᠶᠠᠪᠣᠨ᠎ᠠ ᠰᠢᠦ
明天走啊。